Schrijver van de maand: David Grossman

De belangrijkste literaire stem uit Israël is dit jaar 60 geworden. Hoog tijd om van David Grossman onze schrijver van de maand te maken!

Grossman werd in 1954 geboren in Jeruzalem. Zijn moeder was een Joodse uit wat toen nog gewoon Palestina was, zijn vader één van de vele naoorlogse inwijkelingen. Het is via die vader, die in een bibliotheek werkte, dat de jonge David de liefde voor verhalen ingelepeld kreeg. Dit deed hem kiezen voor studies filosofie en theaterwetenschappen, waarna hij bij de radio belandde. Hij maakte er onder andere ook kinderprogramma's, maar groeide later door tot nieuwsanker. In 1988 werd hij uit die functie ontslagen omdat hij weigerde het bericht van de Palestijnse onafhankelijkheid te verzwijgen.

Ook daarna bleef Grossman politiek erg actief als journalist en essayist. Zijn pleidooi was er altijd een voor vrede en samenwerking tussen beide kampen. In zijn eerste literaire werken verstopte hij dat activisme echter heel subtiel achter gevoelige verhalen. Zowel zijn jeugdboeken als zijn romans zijn intelligent geschreven literatuur over het leven dat buiten het hele Israëlisch-Palestijnse conflict om bestaat. Hijzelf zegt daarover:

"In extreme situaties zoals in Israël wordt je identiteit een soort van harnas waar uiteindelijk niemand meer in zit, maar ik wil schrijven over die persoon van binnen." ¹

Het Joods-Palestijnse conflict sloop later toch expliciet zijn romans binnen. Hij kon er simpelweg niet meer ronduit. In Een vrouw op de vlucht voor een bericht schrijft hij over een moeder wiens angst voor haar zoon aan het front haar te voet door Israël stuurt. Helaas haalden de feiten net op dat moment de fictie in: tijdens het schrijven van het boek kwam Grossmans oudste zoon Uri zelf om het leven als frontsoldaat. Achteraf doet hij hierover volgende uitspraak:

"Ik zeg niet dat ik de laatste maanden niet verleid ben tot haat- of wraakgevoelens. Maar die woekeren in deze regio al meer dan honderd jaar en het heeft ons alleen maar meer bloed en verliezen gekost. Ik blijf sterk geloven in dialoog. Het is te gemakkelijk, bijna beledigend om jezelf te sussen met vooroordelen over de vijand. In plaats van onze toevlucht te nemen tot dat ene formele verhaal dat een land in oorlog zichzelf vertelt, moeten we onszelf confronteren met de gelaagdheid van de situatie en met onze eigen zwakheden. Dat is veel bedreigender. Maar in het korte leven dat ik te leiden heb wil ik mezelf blootstellen aan alle nuances die ik kan vinden." ²

Het is die empathie die Grossman zelfs onder die moeilijke omstandigheden kan blijven opbrengen, die zijn werk zo sterk maakt. Een bijzonder groot inlevingsvermogen gekoppeld aan een schitterende literaire stijl maken hem meer dan een schrijver die alleen maar om politieke redenen interessant is, ook al komt elk interview met hem telkens weer daarop terug. Als afsluiter daarom nog een quote waarmee hij zelf een interview beëindigt:

"Ik hoop dat als ik hier volgende keer kom, je me geen politieke vragen meer stelt maar dat je zegt: Hoe saai is het in jouw deel van de wereld, laten we over literatuur praten!" ¹

Alles van David Grossman in onze collectie
David Grossman op Wikipedia
David Grossmans Nederlandstalige website
Een erg uitgebreid interview naar aanleiding van Grossmans laatste boek

De quotes van David Grossman komen uit volgende bronnen:
1) Een interview met Joël De Ceulaer voor het Canvasprogramma Spraakmakers uit 2002
2) Een interview met Katrien Steyaert in de Campuskrant van 13 december 2006

Gelezen: ‘het recht op terugkeer’ van Leon De Winter

Na zeer lovende commentaren van enkele collega’s ben ik begonnen aan Het recht op terugkeer van Leon de Winter. Dit boek stond op de longlist voor de Gouden Uil, maar geraakte niet bij de uiteindelijke shortlist. Ik had niet veel tijd om het boek uit te lezen, want het is momenteel door nog een drietal leners gereserveerd. Die wilde ik liever niet te lang laten wachten!
Gelukkig leest het boek heel vlot. Nu ik het uit heb, moet ik echter bekennen dat ik met gemengde gevoelens zit. Het verhaal speelt zich grotendeels af in de toekomst (het jaar 2024). Plaats van de actie is Tel Aviv, de hoofdstad van een sterk gekrompen Israël. De hoofdpersoon houdt zich bezig met het opsporen van verdwenen kinderen. Belangrijk hierbij is dat zijn eigen zoontje zestien jaar eerder ook verdween. Een aantal hoofdstukken gaan terug in de tijd naar het jaar 2008. Als thriller is het boek beslist spannend en origineel, hoewel ik de uiteindelijke intrige toch vergezocht vind. Als psychologische roman is het intrigerend hoe het hoofdpersonage reageert op de tragische verdwijning van zijn zoontje. Hij verdwijnt namelijk zelf een tijdje en vindt daarbij houvast aan de vreemde logica van getallen. Een logica die later in de hele ingenieuze intrige trouwens opnieuw aan bod komt. Ook de relatie met zijn vader (vroeger een befaamde wetenschapper, nu dementerend) wordt sterk neergezet. Andere personages blijven daarentegen nogal ‘bordkarton’ of clichématig. Als toekomstroman vond ik de manier waarop de auteur de totale verdwijning van de privacy voorziet, allemaal met behulp van DNA-testen, als ultiem ‘Big Brother’ effect sterk beschreven. In het Israël van de toekomst moet een DNA-controle op Joodse genen aan de sterk beveiligde grenzen de Israëli’s namelijk beschermen tegen terreuraanslagen. Het schoentje wringt voor mij vooral bij de politieke pro-Israëlische propaganda waarmee het boek doorspekt is. Ik krijg er een wrang gevoel bij en daardoor ging het boek mij, zeker naar het einde toe, nogal irriteren. Er is o.a. de manier waarop Arabieren en Palestijnen zonder onderscheid neergezet worden, namelijk als religieuze fanatici.
'We zijn hier terechtgekomen in een foute buurt met rancuneuze mensen. Ze hebben een rancuneuze religie, waren vroeger rancuneuze woestijnstammen, en ze hebben een tempel in Mekka.'
Een tweede visie die regelmatig terugkomt is dat vrede sluiten met de vijand een naïeve gedachte is.
‘Vrede is een illusie. Vijanden moeten vernietigd worden, anders vernietigen ze jou.’
In 2024 is van Israël niet veel meer overgebleven, de Palestijnen hebben het grootste deel van het land ingepalmd, omdat de Joden te naïef geweest zijn. Wil de auteur (zelf trouwens van Joodse origine) hiermee het Israël van vandaag waarschuwen voor de toekomst? Ook de Westerse wereld is in 2024 sterk in de greep van moslimextremisme. Bij een kort intermezzo in Nederland blijkt namelijk dat men in bepaalde Amsterdamse wijken de sharia wil invoeren, zoals eerder in ‘Bradford’. Waar is hier het verschil met een propagandafilm van Geert Wilders? Dit goedkoop effectbejag vind ik persoonlijk een sterk minpunt aan deze roman en doet volgens mij afbreuk aan de literaire kwaliteiten die onmiskenbaar aanwezig zijn.