Op 10 juni 1863, deze maand 150 jaar geleden, werd één van de grootste schrijvers van de Nederlandse Letteren geboren in Den Haag. Louis Couperus, want over hem gaat het, bracht zes jaar van zijn jeugd door in Nederlands Indië. Zijn vader, die er bestuursambtenaar was, had er een druk leven. De kleine Louis leefde er in ontzag voor die vaderfiguur, aan wiens verwachtingen hij het gevoel had nooit te kunnen voldoen. Tegelijk groeide hij als jongste telg van het gezin op onder de vleugels zijn moeder en zijn oudere zussen.
Die invloed van die gezinssituatie drukte een grote stempel op de persoon Louis Couperus, en op de thematiek van zijn latere werken. Enerzijds passen Couperus' romans volledig in de tijdsgeest van de eeuwwisseling rond 1900. Het
naturalisme vierde nog steeds hoogtij, maar ondertussen maakten ook het
symbolisme en een sterk
fin-de-siècle-gevoel hun opgang. In deze maalstroom van literaire stromingen en onder invloed ook van
Tolstoj,
Flaubert en
Wilde, vond Couperus toch zijn eigen stem. Het deterministische idee dat iemand volledig wordt bepaald door afkomst, opvoeding en omgeving, wordt bij hem nog intenser versterkt tot een onafwendbaar noodlot dat iedereen in zich draagt. Bovendien koppelt hij dit thema aan een grote tegenstelling tussen het mannelijke (stoer, koud, somber, bekrompen, ...) en het vrouwelijke (week, warm, zwoel, open, ...), waar hij dan vervolgens ook de tegenstelling tussen het Noorden (Nederland) en het Zuiden of het Exotische aan verbindt.
Het duidelijkst komen dit Couperiaanse thema van het tragische noodlot tot uiting in zijn allergrootste klassieker,
Eline Vere. Deze "Haagse roman" uit 1889 werd een schoolvoorbeeld van het realisme omdat het de salons en de hele cultuur van die tijd zo perfect wist te vatten in wat men dan een zedenschets van het toenmalige Nederland is gaan noemen. Couperus toont er zich in ieder geval een scherp waarnemer van de wereld rondom hemzelf. Maar meer nog dan dit generatiebeeld, is Eline Vere vooral een prachtig psychologisch portret van de titelfiguur, een onevenwichtige jonge vrouw die uit angst voor de werkelijkheid wegvlucht in dromen die steeds onhoudbaarder worden. De fatale afloop van het verhaal geeft de Nederlandse literatuur haar eigen
Madame Bovary.
Het zijn echter niet alleen individuele figuren die volgens Couperus ten prooi zijn aan het een dergelijk tragisch noodlot. Ook hele volkeren en culturen kun hieraan lijden. Niet toevallig spelen Couperus' historische romans, want ook die schreef hij en ook daarin blonk hij uit, zich af in decadente tijden, vlak voor de ondergang van een wereldrijk (zoals de nadagen van het oude Rome in
De berg van licht.
Het tragische noodlot, de beknelling van overdreven beschaving, in zichzelf verzonken en verloren personages, een dwingende tegenstelling tussen man en vrouw, tussen hard en zacht, inheems en exotisch, ... het zijn zware thematieken. Couperus weet er echter een heldere, bijna lichtzinnige taal omheen te weven. Hij kleedde en gedroeg zich niet alleen als een ware dandy, hij schreef ook op een overvloedige, enigszins geaffecteerde manier - zwierig en volstrekt uniek.
Louis Couperus werd deze maand precies 150 jaar geleden geboren en in juli zal het precies 90 jaar geleden zijn dat hij op zestigjarige leeftijd stierf. Tijd dus om dit literaire monument uit het magazijn te halen en recht in de spotlights te plaatsen. U vind al zijn grote werken, waaronder ook meesterwerken als
De boeken der kleine zielen,
De stille kracht en
Van oude mensen, de dingen, die voorbijgaan..., de hele maand juni in onze themastand tussen de romans. Want je kan veel over Couperus horen vertellen, maar echt naar waarde schatten kan je hem pas wanneer je zelf een boek van hem hebt gelezen. Kom dus naar de bib en ... veel leesplezier!
Alles van Louis Couperus in onze collectie
Louis Couperus op Wikipedia
De website van het Louis Couperus Genootschap
Louis Couperus als item in De wereld draait door
Gratis e-books van Louis Couperus op Project Gutenberg en DBNL
