Ah Turkije, prachtig vakantieland met zijn eeuwige zon en zijn goedkope all-in luxe-resorts…
Ah Turkije, politieke broeihaard vol mediacensuur en herschrijving van de geschiedenis…
Ah Turkije, vaderland van Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk, wereldwijd geroemd als een van de grootste schrijvers van het moment.
Pamuk werd in 1952 geboren in een welgesteld gezin in Istanbul, de prachtige stad die zo belangrijk is in zijn romans. Hij studeerde er eerst architectuur, dan journalistiek, maar trok zich op zijn 23e terug op zijn appartement om te schrijven. Zeven jaar later, in 1982, publiceerde hij zijn eerste boek, De heer Cevdet en zonen. Ondertussen is hij al meer dan 30 jaar schrijver, zonder ooit een andere job te hebben uitgeoefend.
Pamuk is dan ook een echt "literaire" schrijver, heel talig en cerebraal. Zijn romans zijn vaak manieren om zijn ideeën over de wereld kwijt te kunnen, vooral dan over de Turkse samenleving. Niet toevallig voor iemand die voor zijn eigen regering persona non grata is omwille van zijn openlijke erkenning van de Armeense genocide, zit er niet zelden een striemende maatschappijkritiek verborgen onder de verhalen van Pamuk.
Maar ondanks die intellectuele grondlaag, blijven zijn romans gelukkig zeer leesbaar. Neem nu Het zwarte boek uit 1990 bijvoorbeeld, een ode aan Istanbul, gezien door de ogen van een man op zoek naar zijn verdwenen vrouw. Vermoedelijk is ze weggelopen met de broer van het hoofdpersonage, een succesvol columnschrijver. Op postmoderne wijze verliest de man zich helemaal in de stad en in de identiteit van zijn broer, maar tegelijk is het een steengoed detectiveverhaal.
Zijn meesterwerk volgde in 2003: Sneeuw. Hier trekt Pamuk voluit de politieke kaart met een verhaal over de lotgevallen in de koude stad Kars, gelegen aan de noordoostelijke grens van Turkije. Een dichter keert na twaalf jaar Duitsland terug naar zijn geboorteland om er een reportage te schrijven over de golf van zelfmoorden in Kars. Jonge meisjes stappen er uit het leven omdat het hen verboden wordt hun hoofddoek te dragen. Wanneer hij aankomt, snijdt een sneeuwstorm de stad af van de buitenwereld en gaat ook het stadsbestuur in overdrive. Een erg meeslepend verhaal, met de nog steeds actuele problematiek van staat, godsdienst en individuele vrijheid duidelijk op de voorgrond.
Het is naar aanleiding van Sneeuw dat Pamuk in 2006 de Nobelprijs voor Literatuur mocht ontvangen. De jury roemde hem omdat hij “in zijn zoektocht naar de melancholieke ziel van zijn geboortestad, nieuwe symbolen heeft ontdekt voor de botsing en interactie van culturen.”
Yaşamak bir ağaç gibi tek ve hür
ve bir orman gibi kardeşçesine,
bu hasret bizim...
Leven als een boom, één en vrij
en als een bos gebroederlijk,
dat verlangen brandt in ons...
Voor iedereen die in deze turbulente tijden de Turkse ziel wil begrijpen, maar ook voor wie gewoon een goed boek wil lezen, is Orhan Pamuk in juli onze schrijver van de maand.
Alles van Orhan Pamuk in onze collectie
Orhan Pamuk op Wikipedia
De officiële website van Orhan Pamuk
Een lang interview en een korte speech van Orhan Pamuk op youtube
Een uitgebreid leesdossier over Orhan Pamuk
Orhan Pamuk over de huidige onrusten in Istanbul
